Van der Staaij zal ‘God in de democratie’ ontvangen

Vanaf Goede Vrijdag 2 april is God in de Democratie voor het publiek beschikbaar. Vanaf dan is de postuum uitgegeven verzameling van vier essays van ‘de grootste Nederlandse filosoof’ Dr J.D.J. (Jeroen) Buve verkrijgbaar via de boekhandel. Op 16 april 2021 zal SGP-leider Mr C.G. (Kees) van der Staaij, fractievoorzitter en tevens het langstzittende Lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, het boek officieel in ontvangst nemen.

Het is een boek over democratie (‘democratische vrijheid is juist niet dat je kunt doen wat je wilt’), religie (‘Christendom en democratie zijn de keerzijden van eenzelfde medaille. En de democratie heeft het christendom even hard nodig als het christendom de democratie’) en over gelijkheid en ongelijkheid (‘met de AOW wordt een gigantisch deel van de begroting geïnvesteerd in iets dat de democratische gelijkheid had kunnen bevorderen, maar het nu niet doet, omdat het de verhoudingen tussen rijk en arm laat zoals ze zijn.’).

‘De huidige, technisch onbeperkte mogelijkheden van wereldwijde communicatie kunnen het nodig maken om ook de vrijheid van meningsuiting meer expliciet aan haar democratische verantwoordelijkheid te binden.’

Met het bovenstaande citaat zitten we middenin de hoogst actuele discussie over de rol en verantwoordelijkheden van de ‘techreuzen’ Facebook, Twitter en Google.

Met God in de Democratie publiceert de DUP een uiterst origineel en prikkelend werk met scherpe analyses, inspirerende alledaagse voorbeelden en aanzetten voor een andere visie op democratie en religie.

J.D.J. Buve, God in de Democratie. Politiek-filosofisch testament. Ingeleid en van enige annotaties voorzien door J.A. Schippers, Directeur Wetenschappelijk Instituut voor de SGP (Deventer Universitaire Pers, 2021).

ISSN: 2210-5573 (Launiana Maiora)
ISBN: 978-90-79378-23-4
NUR: 735 (Sociale Filosofie)

Vanaf 2 april 2021 verkrijgbaar via uw lokale boekhandel, of desnoods via onze webwinkel.

143 pagina’s, gebrocheerd, genaaid, € 13,40

In de Goede Week verschijnt ‘God in de Democratie’

God mag dan niet of nauwelijks aan bod zijn gekomen tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021; het vraagstuk van de rol van God in een steeds minder goed doordachte democratie kan Nederland nog wel eens langer bezig gaan houden dan men ooit kon bevroeden.

Daags voor Pasen 2021 verschijnt het postuum uitgegeven politiek-filosofische testament van Dr J.D.J. (Jeroen) Buve, ‘God in de Democratie’. Een intrigerend en urgent boek over democratie en religie, gelijkheid en ongelijkheid, Christendom en Islam.

Buve beschouwt de roep van sommige partijen om theocratie als een begrijpelijk, maar niet houdbaar antwoord op technocratie. Die laatste moet terecht onder kritiek worden gesteld.

In deze bundeling van vier essays, aanvankelijk geschreven als reactie op een bundel van de SGP, analyseert en fileert Buve haarscherp het debat over democratie en religie. Aan de hand van de door hem ontwikkelde filosofische theorie van de dubbele waarheid (veritas duplex) toont hij overtuigend aan dat voor een goed begrip van onze werkelijkheid zowel Plato (het redelijke wezensdenken) als Aristoteles (het rationele succesdenken) nodig zijn. De ontwikkeling van het huidige (wetenschappelijke) debat over democratie, wetenschap en de plaats van religie in de democratie is het gevolg van een eenzijdige werkelijkheidsopvatting, namelijk die van Aristoteles. Of iets functioneert, is dan het enige wat telt, niet wat iets is. Dit denken leidt tot het primaat van de technocratie en daarmee tot een samenleving van winnaars en verliezers.

Buve voert een vurig pleidooi voor de waarde van een dubbele werkelijkheidsopvatting: het wezen van iets (of dat nu God is of democratie) én het fysieke functioneren van iets bepalen de werkelijkheid. God in de democratie is een boek vol verrassende analyses, sprekende voorbeelden en ongemakkelijke waarheden.

God in de Democratie. Politiek-filosofisch Testament, verschijnt ter gelegenheid van het zilveren jubileum van het door Buve opgerichte Rudolf von Laun Instituut (RLI) voor toegepaste metafysica (politieke filosofie), dat in het academisch jaar 2020-2021 onder bijzondere omstandigheden plaats vindt.

God in de Democratie is tot stand gekomen in samenwerking met het Wetenschappelijk Instituut voor de SGP en zijn visionaire directeur, Drs J.A. (Jan) Schippers, die er een inspirerende Inleiding bij schreef.

God in de democratie, omslag

GGU heeft alle vertrouwen in Emmer en Cliteur

De GGU twijfelt niet aan de intellectuele integriteit van twee eminente leden van haar Academische Raad, die de laatste maanden van 2020 onder vuur zijn komen te liggen. De publieke verdachtmakingen betroffen racisme en antisemitisme bij resp. Prof. Dr P.C. (Pieter) Emmer, emeritus hoogleraar Europese Expansie en Migratie aan de Universiteit Leiden en Prof. Dr P.B. (Paul) Cliteur, hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap, eveneens verbonden aan de Universiteit Leiden.

Piet Emmer

GGU-secretaris Sybrand Buve, oud-student van Emmer: “Professor Emmer werd zonder deugdelijke onderbouwing door NOS-verslaggever Gerri Eickhof in De Volkskrant als “een racistische professor” weggezet. Ook mij treft dit pijnlijk, omdat ik weet dat deze man een volstrekt integere topwetenschapper is. Later zouden nog vergelijkbaar tenenkrommende, ongefundeerde uitlatingen in verschillende zich als kwaliteitskranten afficherende media volgen. Deze kwamen voor rekening van columnisten die ook doorgaans niet door enige kennis van zaken gehinderd worden, zoals Asha ten Broeke, een nulliteit te Deventer die met de nieuwe burgemeester van Utrecht, Sharon Dijksma, gemeen heeft dat ze net zo oppervlakkig denkt als dat ze oogt. Daarom ligt ze prettig bij de politiek correcte nomenklatoera waar de publieke opinie onder gebukt gaat en die in bestuurlijk en gesubsidieerd Nederland nog steeds de dienst uitmaakt, op enkele Leidse oases na, zoals de beveiligde vleugel van het Departement Metajuridica met Paul Cliteur, Andreas Kinneging en Afshin Ellian – tot voor kort dan.”

Paul Cliteur

“Ook ruim na het terugtreden op 24 november 2020 van Paul Cliteur als vice-voorzitter van de Eerste Kamerfractie van Forum voor Democratie meende NPO Radio 1 een groot aantal maal het nieuwsbulletin met Cliteur te moeten openen, onder meer met de mededeling dat in reactie op publiekelijk geuite beschuldigingen van racisme en antisemitisme Prof. mr Carel Stolker, Rector Magnificus en voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Leiden, een extern onderzoek laat doen naar de gezindheid van het Departement Metajuridica. De Latijnse term voor zo’n grondig onderzoek is inquisitio.

De GGU ziet de bevindingen van de commissie-Corstens, onder leiding van de oud-president van de Hoge Raad der Nederlanden, met vertrouwen tegemoet”, aldus Buve.

Waardering

GGU-grondlegger Jeroen Buve en Paul Cliteur hebben altijd de grootste wederzijdse waardering gehad. In leven en werk van beide rechtsfilosofen is geen spoor te bekennen van racisme en antisemitisme. Wel treft men bij Buve en Cliteur islamkritiek aan, maar daar zou elke rechtsfilosoof, digne de ce nom, zich mee bezig moeten houden.

Weerwoord

Tot aan de afronding van het onderzoek van de Commissie-Corstens is door het Leidse rectoraat een zwijgplicht opgelegd, waardoor Prof. Paul Cliteur hier verder niets over mag zeggen. Hij beperkte zich qua weerwoord tot een korte verklaring d.d. 28 november 2020, die als volgt eindigt:

“Cliteur is, zoals bekend, een voorstander van verlichtingswaarden en de democratische rechtsstaat, zoals blijkt uit zijn werk van de afgelopen 35 jaar. Daarin is geen verandering gekomen. Hij wijst erop dat iedereen moet worden aangesproken op ideeën die deze persoon zelf zegt te hebben. Niet op wat anderen aan een persoon willen toeschrijven. Wat betreft zijn eigen ideeën verwijst hij naar zijn boeken, zijn toespraken in de Eerste Kamer en andere officiële uitingen.”

Gelukkig kreeg Prof. Piet Emmer van de redactie van Elsevier Weekblad alle ruimte om zijn verhaal te doen in haar kolommen; zie hiervoor: 

https://www.ewmagazine.nl/nederland/achtergrond/2020/10/piet-emmer-mijn-critici-gebruiken-kwaadaardige-verzinselen-785012/

Zie ook de website van de Werkgroep Caraïbische Letteren:

Conclusie

Beide hooggeleerde heren zijn een sieraad voor hun Alma Mater en haar devies: Libertatis Praesidium. Als leden van de Academische Raad zijn ze altijd trouwe beschermers van de GGU geweest. Hun werk pleit voor deze grote geleerden, die allebei academische vrijheid en intellectuele eerlijkheid hoog in het vaandel hebben staan. De Nederlandse Slavenhandel 1500-1850 (P.C. Emmer) en Natuurrecht, Cultuurrecht, Conservatisme. Grondslag van de Democratische Rechtsstaat (P.B. Cliteur) behoren niet voor niets tot de ongeëvenaarde Nederlandse standaardwerken op historisch resp. rechtsfilosofisch gebied.

GGU-Kerstwens 2020

Kerken sluiten massaal de deuren, en niet alleen in deze tijd die het zonder publiek toegankelijke kerstnachtmis moet doen. Dat sluiten doen ze al sinds zestig jaar geleden de secularisatie werd ingezet, en meestal definitief. Dit fenomeen, aanvankelijk door velen begroet als een bevrijding van bedillerige religieuze ballast, is een doorsluipend proces geworden dat zelden de media bezighoudt (in tegenstelling tot sommige andere, nog veel langzamer verlopende veranderingen).

Sinds een paar decennia staat dit proces opmerkelijk genoeg onder leiding van kortzichtige kerkbestuurders die met de zuivere leer der getallen voor ogen er nog een schepje bovenop doen door de overgebleven vitale lokale kerkgemeenschappen te fuseren en te euthanaseren. Het sociale weefsel wordt door massale kerksluitingen zodanig aangetast, dat ook de seculiere buitenwacht zich zorgen mag gaan maken. Onvoldoende mankracht bij de politie, moeilijk weg te werken achterstanden bij de rechter en lange wachtrijen voor de psychiater zijn de wrange vruchten van de eens bejubelde secularisatie.

De geschiedenis geeft weinig voorbeelden van landen die het goed bekomen is dat de kerk uit hun midden verdween als factor van betekenis. De rampzalige maatschappelijke gevolgen op termijn zijn meestal niet te overzien. Vraag het maar eens aan (voormalige) inwoners van nazistische of communistische dictaturen. Vergelijk Noord-Korea (zonder vrijheid, kerken verboden) eens met Zuid-Korea (godsdienstvrijheid, met veel kerken). En wie wil zien hoe een strook land oogt waar kerken systematisch zijn vervangen door moskeeën, moet in Gaza gaan kijken, of in vele andere plekken in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, waar weinig christenen over zijn.

Dominees en pastoors mogen als zodanig dan niet figureren op de door de Nederlandse overheid opgestelde lijst van “cruciale beroepen”, maar zij kunnen hopelijk met succes een beroep doen op de Bijbels klinkende categorie “arbeiders voor de oogst”. Verder valt op dat veel van de financieel nog altijd laag gewaardeerde, maar anno 2020 wel als essentieel gemarkeerde beroepen in zorg en onderwijs hun oorsprong vinden in de schoot van de Kerk. En nu de bakker van regeringswege – terecht – tot vitaal beroep is verklaard, krijgt de zinsnede “Geef ons heden ons dagelijks brood” uit het Onze Vader een actuele betekenis die het voor velen lang niet meer heeft gehad.

De meeste Nederlanders realiseren zich niet meer wat ze aan het christendom te danken hebben. Niet alleen menig Nederlandse plaats zou niet zijn ontstaan zonder de kerk (zoals de stad Deventer of de dorpen in haar omgeving), maar zelfs het land niet. Het waren immers de monniken die begonnen met het graven van kanalen, het aanleggen van dijken en dammen en de ontginning van woeste gronden.

Aan het lijstje cruciale beroepen zou de GGU zeker componisten, musici, beeldend kunstenaars, bibliothecarissen en wetenschappers willen toevoegen, die ooit bij een kerkvorst of een gewone vorst hun mecenas vonden, in plaats van met al hun talenten aan te moeten sluiten bij een door een anonieme en kleurloze apparatsjik beheerd loket.

Wie de cultuurgeschiedenis van Nederland en Europa los wil zien van toegepaste metafysica als politiek filosofie (reflectie op de grondslagen van recht en democratie) enerzijds en van het briljante concept van de menswording Gods anderzijds, begrijpt niet alleen weinig van dit land en van dit continent, maar doet ook zichzelf te kort. Laten we als hoogmoderne mensen niet de bron vergeten van al het goede, ware en schone in ons leven.

Er komt een tijd dat van staatswege kloosters zullen worden gesticht, om de vooruitziende blik van de in 2021 een halve eeuw geleden overleden schrijver Simon Vestdijk te parafraseren. Nu de meeste kloosters en abdijen opgeheven zijn, dan wel stevig op slot zitten, begint heel Nederland, ja heel Europa, kloosterlijke trekjes te krijgen. Deze tijd is dus bij uitstek geschikt voor inkeer en reflectie.

Wat moet het heerlijk zijn om nu student te zijn! Je kunt nu de UB dicht is, je eindelijk eens ongestoord verdiepen in al die goede boeken die je de afgelopen jaren op de Deventer boekenmarkt of elders op de kop hebt getikt en waar je anders wellicht niet aan toe zou zijn gekomen door Pinkpop en zo. Het is even wennen je telefoontje met rust te laten, maar niets helpt je meer om echt te leren denken dan een filosofische gedachte te volgen die langer is dan 144 tekens.

De GGU wenst U en de Uwen, hoe uw persoonlijke situatie ook moge zijn, een Zalige Kerst ook zonder mis, en een Reflexief 2021.

Proosdij van Deventer, 24 december 2020

Sybrand Buve

Bibliotheca Launiana

Standcatalogus filosofie

Inleiding

De Bibliotheca Launiana viert in het academisch jaar 2020-2021 haar Zilveren Jubileum. 25 jaar geleden is ze ontstaan uit een samenvoeging van de privécollecties van met name filosofische en rechtstheoretische boeken van de families von Laun en Buve tot de bibliotheek van het Rudolf von Laun Instituut voor Toegepaste Metafysica. Het instituut werd op 3 november 1995 in een oude, deels ingestorte pastorie te Leeuwarden feestelijk geopend door de Duitse jurist Dr O.R. (Otto) von Laun (1915-2000), zoon van de naamgever, de rechtsfilosoof Prof. Dr R.F.A. (Rudolf) von Laun (1882-1975), hoogleraar Staats- en Volkenrecht en Rector van de Universiteit van Hamburg, en door de Nederlandse filosoof Dr J.D.J. (Jeroen) Buve (1935-2017), directeur fondateur.

Het instituut, gericht op de bestudering van de grondslagen van immer actuele zaken als recht en democratie, verkreeg op 16 februari 1996 rechtspersoonlijkheid. De bibliotheek groeide in de daarop volgende jaren mee met het instituut en met de steeds verder gerestaureerde pastorie van de St Bonifatiuskerk (het tegenwoordige Titus Brandsma Huis aan het Bonifatiusplein). Het onder Nederlandse wetenschappelijke bibliotheken steeds zeldzamer wordende concept van ‘boeken in open opstelling’ is van meet af aan nagestreefd.

Boekenstad Deventer

In 2006 verhuisde het ‘Von Laun’, inclusief bibliotheek en bibliothecaris, naar Deventer, waar het onderdeel werd van de Geert Grote Universiteit (GGU) en zich steeds meer ging ontwikkelen tot een UB in de dop. De institutionele rechtspersoonlijkheid ging in 2012 over op de bibliotheek, waardoor haar reeds in gebruik zijnde naam ook officieel werd vastgelegd: Stichting Bibliotheca Launiana. Het bezit van alle boeken en archivalia berust sindsdien bij haar.

Hollak

In haar Deventer tijd was de bibliotheek gevestigd aan de Stromarkt (in het souterrain van wat nu de Openbare Bibliotheek is) en later tevens aan de Hofstraat (het monumentale pand De Linnenkist). Hier groeide de collectie aanzienlijk, met name door de verwerving van de volledige bibliotheek van de uit Zwolle afkomstige Prof. Dr J.H.A. Hollak (1915-2003), hoogleraar Moderne Wijsbegeerte aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en de Universiteit van Amsterdam, groot thomist en Hegelkenner, en van diens leerling Dr L.E. Fleischhacker (1936-2006), de eerste voorzitter van het Instituut, die wijsbegeerte van de wiskunde doceerde aan de Universiteit Twente. Ook een deel van de nalatenschap van Prof. Dr J.M.M. de Valk (1927-2012), hoogleraar Sociale Filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Doktorvater van Buve, is in de bibliotheek beland.  

Koninklijke Bibliotheek

De filosofische collectie is naar haar aard uniek in omvang en kwaliteit, met name door de nadruk op continentale wijsbegeerte, metafysica, politieke filosofie en rechtstheorie, waardoor ze al in 2011 door onderzoekers van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag als beschermenswaardig werd gekwalificeerd.

Slavistiek

De meeste filosofische boeken zijn in het Duits, Frans, Engels en Nederlands geschreven. Daarnaast is er sinds 2009 een Slavische collectie  ontstaan; deze boeken op het gebied van talen, cultuur en geschiedenis van Midden- en Oost-Europa (met de nadruk op Russisch, Pools en Tsjechisch) maken geen deel uit van deze inventarisatie, die zich beperkt tot het filosofische hoofdgedeelte van de Bibliotheca Launiana. Aan een vergelijkbaar overzicht van deze collecties (geschat op 15.000 banden) wordt nog gewerkt.

Boekbinderij

Al sinds 2011 zorgt een creatief GGU-boekbinderscollectief voor restauratie en herstel van beschadigde boeken. Vele honderden exemplaren zijn sindsdien kundig gerestaureerd, en hun kaften zijn niet zelden kunstig verfraaid. Anno 2020 werkt vanuit een lokaal van een voormalige Deventer school een 4-koppig boekbindercollectief onder leiding van Gerard Busch elke vrijdag aan de fysieke verbetering van het boekenbestand.

Ithaca

In 2014 verhuisde de bibliotheek noodgedwongen naar een oud schoolgebouw aan de Nieuwe Markt, waar ze slechts zeer gedeeltelijk kon worden uitgepakt. Sinds het vertrek van de GGU-bibliotheek uit “Boekenstad Deventer” in 2016 wordt ze geheel ingepakt bewaard, aanvankelijk opgeslagen in het oude UB-gebouw van Kampen (2016-2018). Toen de overname daarvan niet lukte, hebben de boeken nadien nog onderak gevonden in de Zuid-Limburgse Abdij Rolduc (2018-2020). Na het faillissement van Abdij Rolduc is de bibliotheek eind augustus 2020 overgebracht naar een noodopslag in Salland, in afwachting van het vinden van een definitieve plaats. Hierdoor zijn de boeken momenteel helaas niet toonbaar.

Dat is geen fraaie tussenbalans voor een zilveren instelling wier odyssee vooralsnog geen einde kent. Een odyssee kan een mooie reeks avonturen zijn van een held van het slagveld op weg naar zijn thuiseiland. Maar zo’n onderneming is niet aan te raden als men daarbij 45.000 boeken mee moet torsen. De held van ons verhaal verandert dan in een antiheld die tijdens zijn vele omzwervingen bezwijkt, waarbij zijn Ithaca een wandelend eiland blijkt te zijn dat telkens weer op een andere plek ligt dan eerder gedacht.

Over de Standcatalogus

De bibliotheek is nog niet digitaal gecatalogiseerd op titelniveau, maar kent gelukkig wel een systematische standcatalogus, gebaseerd op de indeling van de belangrijkste filosofische bibliotheek van Europa, die van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven, waarvan de stichter alumnus was.

Het hieronder gepresenteerde document betreft een digitale bewerking van de filosofische standcatalogus, zoals deze (handmatig) is bijgewerkt tot waar de stichter bij zijn dood gebleven was. De laatste jaren werd het proces van nummers toekennen bemoeilijkt door de gedeeltelijke (2014) en later volledige (2016) ontoegankelijkheid van de boeken. Daarom zal bij het uitpakken van de bibliotheek dit overzicht ten dele moeten worden herzien.

Al zijn de boeken voorlopig dus niet fysiek consulteerbaar, toch kan men zich door de overzichtelijke rubrieksindeling nu op afstand een beeld vormen van inhoud en omvang van het belangrijkste deel van deze bijzondere wetenschappelijke bibliotheek.

De presentatie wordt voorafgegaan door een overzicht van alle 15 hoofdrubrieken, waarbij tevens het totale aantal titels per rubriek vermeld staat. Hierbij dient men te bedenken dat een titel uit meerdere banden kan bestaan, zodat het fysieke aantal boekwerken hoger ligt dan het gemelde aantal van 24.617 titels.

Deventer, 3 november 2020

‘Metafysica en Nationaalsocialisme’

Metafysica en Nationaalsocialisme
Door Dr J.D.J. Buve

Voorproefje uit de Nederlandse vertaling van Macht und Sein, ter gelegenheid van 75 jaar Vrijheid vertaald uit het Duits door Luc Ambagts

Redactionele verantwoording
Het boek Macht und Sein. Metaphysik als Kritik oder die Grenzen der Skepsis is geschreven in 1988. Rechts- en politiek filosoof Dr J.D.J. (Jeroen) Buve (1935-2017) beschouwde het als zijn belangrijkste werk, omdat het voor de oplettende lezer de geboorteakte bevat van zijn filosofische theorie over de werkelijkheid, die pas veel later de “Dubbele Waarheid” (veritas duplex) zou gaan heten. Het boek was een reactie op het werk Macht und Entscheidung. Die Herausbildung der Weltbilder und die Wertfrage (1984) van zijn intellectuele tegenpool, de Griekse historicus en politiek theoreticus Dr P. (Panajotis) Kondylis (1943-1998), met wie Buve tijdens zijn Heidelbergse studiejaren (1972-1977) intensieve filosofische debatten had gevoerd.

Het hieronder volgende essay “Metaphysik und Nationalsozialismus” verscheen oorspronkelijk in 1988 als “Exkurs C”, de derde bijlage bij Macht und Sein (uitgegeven als proefschrift voor de Erasmus Universiteit Rotterdam), en werd later opgenomen als “Appendix C” in de handelseditie bij Junghans-Verlag (Cuxhaven, 1991); aldaar pp. 201-210.

Tot op heden is er geen Nederlandse vertaling van Macht und Sein verschenen, maar hieraan wordt gewerkt door Luc Ambagts, onder begeleiding van een leescommissie. Speciaal met het oog op 75 jaar Vrijheid is dit essay door hem vertaald. Het wordt u vanaf deze digitale plaats aangeboden bij wijze van voorproefje. De verschijning van het hele boek (250 pp.) laat nog wel even op zich wachten; voor echte Filosofie bestaan helaas geen vaderlandse fondsen, hoewel de Moeder der Wetenschap op termijn niet minder van vitaal belang voor het land zal blijken te zijn dan de KLM. Wel kunt u de uitgave helpen bespoedigen door nu al voor 22 euro een vertaalde pagina te adopteren. Bij verschijnen ontvangt men dan gegarandeerd een presentexemplaar van “Macht en Zijn”, zodat men alle andere pagina’s ook lezen kan. Belangstellenden kunnen (een veelvoud van) 22 euro overmaken op IBAN NL18 RABO 0124 1627 38 t.n.v. Deventer Universitaire Pers en het gewenste postadres doorgeven aan info [at] universitairepers.nl.

Noot over woordgebruik
Als de auteur het woord “skeptiscisme” gebruikt – en dat doet hij in deze tekst nogal vaak – dan bedoelt hij (rechts-)positivistisch, logisch, materialistisch, fysiek c.q. rationeel denken; zeg maar het volgens hem eenzijdige standaarddenken (“meten is weten”) van de dominante wetenschap. Aangezien er in dit door causaliteit bepaalde wereldbeeld geen plaats is voor ongrijpbare zaken als vrijheid, gerechtigheid en trouw, stelde Buve hier een herwaardering van het metafysische of redelijke denken c.q. wezensdenken tegenover, waarin de zijnsvraag centraal staat (dus niet: hoe werkt het, hoeveel kost het, hoe beweegt het, etc., maar wat is het wezen of de essentie van iets).

In latere werken, zoals Plato in het Vaticaan (Deventer, 2012), is de grondgedachte weliswaar ongewijzigd gebleven, maar zijn termen als “skeptici” vervangen door “aristotelici” en “metafysici” door “platonisten”, waartoe hij zichzelf rekende. Een grondige analyse van het denken van de Griekse grondleggers van de westerse filosofie (‘Moeder van de Wetenschap’) leerde hem dat Aristoteles, vader van de logica, zich afzette tegen diens leermeester Plato, grondlegger van de dialectiek. Allebei hebben volgens Buve gelijk. Het liet hem geen andere conclusie dan dat er twee evenwaardige grondposities in het denken zijn, die door de hele geschiedenis van de wijsbegeerte lopen. Tegelijk zijn de denkwijzen van deze Grieken logisch gezien niet onder een dak te brengen, aangezien ze contradictoir zijn. De enige mogelijkheid is volgens Buve de andere grondpositie te respecteren, en dat respect kunnen de meeste wetenschappers tegenwoordig niet meer opbrengen. Dat vond Buve een bedenkelijke zaak, en hij pleitte later dan ook aan de hand van praktijkvoorbeelden (“toegepaste metafysica”) voor een herwaardering van het immateriële denken van Plato, aangezien een evenwichtige rechtsstaat en een democratische samenleving op termijn niet kunnen bestaan zonder met beide denkwijzen rekening te houden. Buve zag dus een duidelijke band tussen metafysica en democratie. De eerste is in Griekenland ontstaan als een reflectie op de tweede, en is dus ten diepste “politieke filosofie”.

Voor Buve is het wezen van de democratie niet het gelijk van de meerderheid (de helft plus een), maar kan zij slechts bestaan in landen waar normen en waarden gelden, al is dat meestal impliciet en onbewust. Als zoon van pro-Duitse “politieke delinquenten” die op 9-jarige leeftijd eerst met zijn oudere broer, en vervolgens alleen, in 1944-45 door nazi-Duitsland zwierf, had hij al jong aan den lijve ondervonden wat het betekent als aan (fysiek niet-bestaande) normen van democratie en rechtsstaat geen geldigheid wordt toegekend.

Met deze link Metafysica-en-Nationaalsocialisme-NL link opent u en voorproefje uit de Nederlandse vertaling van Macht und Sein, ter gelegenheid van 75 jaar Vrijheid vertaald uit het Duits door Luc Ambagts

Wie was Geert Grote? – lezing door Fokkelien von Meyenfeldt

Elk jaar staat de GGU rond 20 augustus stil bij het overlijden van haar naamgever Geert Grote. Eens in de vijf jaar doet ze dat wat uitgebreider, met een historische lezing. In 2019 was het 635 jaar geleden dat Geert Grote overleed. Maar wie was hij eigenlijk? Taalkundige Fokkelien von Meyenfeldt gaat in op die vraag. Zij werkt momenteel aan een biografie van hem, die in 2020 zal verschijnen bij de Deventer Universitaire Pers. In Limburg blijkt Geert Grote bij veel mensen nog onbekend te zijn. Waarom het hoog tijd wordt dat hieraan wat verandert, betoogde Fokkelien von Meyenfeldt tijdens de Geert Grote Lezing 2019 in Rolduc.

De mens Geert Grote

Geert Grote (1340-1384) was de grondlegger van de Moderne Devotie, een beweging die ontstond uit onvrede met sommige wantoestanden in de kerk. Grote was bijvoorbeeld sterk tegen de bouw van de Domtoren in Utrecht. Hij zag het als een zinloos prestige-object, en vond dat het geld beter aan werken van barmhartigheid besteed kon worden.

Tot ongeveer zijn 32e levensjaar was Grote nauwelijks geïnteresseerd in religie. Volgens getuigenissen van tijdgenoten was hij een mooie man met een mooie stem. Hij was rijk, kleedde zich duur, was bijzonder intelligent en sprak graag in het openbaar, waar hij altijd grote mensenmenigten trok. En daar was hij trots op.

Tot hij zich op een goede dag bekeerde en sober ging leven.

Deze lezing gaat vooral over de mens Geert Grote. Hij heeft veel geschriften nagelaten, dus er valt zeker het nodige over dit onderwerp te zeggen. Fokkelien von Meyenfeldt gaat in op zijn jonge jaren en zijn studie. Ook zijn uiterlijk en gezondheid komen ter sprake: is de schedel die samen met die van Florens Radewijns wordt bewaard in de Waag te Deventer echt van Geert Grote? In het tweede deel van de lezing staat zijn bekering centraal. Wat bezielde hem? Was er werkelijk sprake van een plotselinge ommekeer, zoals in sommige teksten wordt gesuggereerd?

Fokkelien von Meyenfeldt (Leiden, 1947) ging na het behalen van haar eindexamen gymnasium-α meteen werken. Na een aantal jaren begon ze aan een avondopleiding eerstegraads leraar Nederlands. Ze studeerde af met als specialisatie middeleeuwen. Vervolgens behaalde ze haar doctoraal aan de Rijksuniversiteit Leiden in de taalkunde, taalfilosofie en logica.

In 1991 vertrok ze uit Scheveningen om als docent Bedrijfskundige Informatica te gaan werken aan de toenmalige Rijkshogeschool IJselland (inmiddels Saxion) in Deventer. Ze kwam in Lochem te wonen, verdiepte zich in de rijke historie van dit stadje en omstreken en schreef onder meer een kerkgeschiedenis van Lochem. Zo leerde ze het werk van Geert Grote kennen en raakte ze geïnteresseerd in de mens achter de leer.

Plaats: Rolduc, zaal 14 (onderin Watertoren)
Tijd: zaterdag 24 augustus om 15 uur (zaal open 14:30 uur)
Entree: €10 p.p. (studenten €5 p.p.)

Reserveren gewenst via info@geertgrote.nl of door direct een kaartje te kopen via de website op geertgrote.nl.

 


29 juni: lezing Ann van Sevenant over Zoroastrische invloed op Christendom

Op 29 juni heeft de bekende Belgische filosofe Ann Van Sevenant de Petrus en Paulus Lezing voor de GGU in Rolduc gehouden onder de titel:
“Sporen van de Perzische Zarathoestra in het Westerse denken”.

Het onderzoek van filosofe Ann Van Sevenant, gepubliceerd in Ainsi pensait Zarathustra. Une philosophie avant la lettre (Parijs, 2017), is gebaseerd op een van de oudste teksten, de Gatha’s, onder de vorm van hymnen of verzen. Deze gezangen worden toegeschreven aan de Perzische denker Zarathoestra, die leefde tussen 1700 en 1400 voor onze tijdrekening. Hij beïnvloedde de drie monotheïstische religies en is een voorloper van de antieke Griekse wijsbegeerte. Weinig bekend is zijn inspiratie van en invloed op het denken van Pythagoras, Heraclitus, Plato, Aristoteles, Plotinus, Mani, Augustinus, Thomas van Aquino, Pletone, Ficino, Spinoza, Hume, Voltaire, Kant, Hegel en Nietzsche. Deze studie stelt een nieuwe benadering van de geschiedenis van de filosofie voor. In de lezing van 29 juni gaat de aandacht vooral uit naar Zarathoestra’s invloed op het christelijke denken.

Dr Ann Van Sevenant was docente Filosofie aan de Universiteit Antwerpen en is auteur van achttien boeken over wijsbegeerte. Haar laatste boek Filosofie en fictie. Denkbeelden in dialoog, verscheen bij Uitgeverij Klement (Utrecht, 2018).

Voertaal: Nederlands
Plaats: Abdij Rolduc, Zaal 6.
Tijd: zaterdag 29 juni 2019 (15-17 uur). De zaal gaat open om 14.30 uur.
Entree: 10 euro p.p.
Opgave noodzakelijk: via webwinkel of door bericht aan info@geertgrote.nl

6E SLAVISCH SYMPOSIUM

“SCHARNIERJAAR 1918. 100 JAAR KEIZERSVAL: SOEVEREINE BALTISCHE EN SLAVISCHE STATEN EN HUN TALEN”

GGU, Rolduc, Zaterdag 24 November 2018

Klik hier om rechtstreeks naar het programma te gaan

Een symposium over taal, cultuur, geschiedenis en politiek in Midden- en Oost-Europa, georganiseerd door het Gerson Instituut van de Geert Grote Universiteit (GGU), dit jaar in samenwerking met Boekhandel Leeskunst te Kerkrade en Abdij Rolduc. Dit is de eerste publieksactiviteit van de GGU in Limburg. U bent van harte welkom!

November 1918 was een heftige maand in een heftig jaar: de ‘Grote Oorlog’ eindigde met een Wapenstilstand en overal in Europa dreigde revolutie of brak ze uit. Het was natuurlijk heftig voor de slachtoffers van oorlog en pandemie, maar ook heftig voor mensen die in een republiek wakker werden, terwijl ze in een keizerrijk naar bed waren gegaan. Een eeuw geleden beroerden de gebeurtenissen iedereen in heel Europa, tot in Nederland en Limburg aan toe, en de effecten zijn tot op heden voelbaar. Met specialisten staan we stil bij de betekenis van het jaar 1918 om een beter begrip te krijgen van onze wereld van vandaag.

 

Achtergrond
Dat jaar moesten de drie keizerlijke families van Europa definitief het veld ruimen: de in 1917 afgezette Russisch-orthodoxe tsarenfamilie Romanov werd op 17 juli 1918 op gruwelijke wijze geëxecuteerd; de rooms-katholieke keizerlijke familie van Habsburg-Lotharingen zag af van staatszaken en trok zich op 11 november 1918 terug op haar Oostenrijkse privédomein en de protestantse Duitse keizer annex koning van Pruisen mocht op diezelfde dag – de dag van de Wapenstilstand – met zijn gevolg bij Eijsden de Nederlandse grens passeren voor een vorstelijke ballingschap. Hun rijken raakten gebied kwijt of vielen uiteen. Ook alle andere Duitse vorsten werden ambteloos burger. Tronen trilden tot in de Lage Landen, waar de Luxemburgse troon bleef staan, maar de groothertogin er niet op kon blijven zitten. Overal in Europa dreigden staatsgrepen zoals in het Russische Rijk in 1917.

Van schrik werden in veel Europese landen grondwettelijke hervormingen en algemeen kiesrecht versneld ingevoerd, zoals in Nederland, waar in 1918 alle mannen mochten stemmen en dit ook voor vrouwen mogelijk werd gemaakt, dankzij een initiatiefwetsvoorstel van de vrijzinnig-democratische leider Henri Marchant uit Deventer. De katholieken werden in één klap de grootste fractie in de Tweede Kamer onder leiding van een priester-leraar van Rolduc, Mgr Nolens. Jonkheer Charles Ruijs de Beerenbrouck werd de eerste Limburgse premier van Nederland, die vrijwel meteen het hoofd moest bieden aan een door de Friese socialistenleider Troelstra gepredikte revolutie (de door de Russische gebeurtenissen geïnspireerde ‘Rode Week’, 9-14 november 1918).

Vrijwaring van het alom woedende oorlogsgeweld van 1914-1918 hadden Limburg en de rest van het neutrale Nederland hechter aaneen gesmeed. Democratie, geënt op een nationale stam, was het nieuwe toverwoord in heel Europa. Emancipatie van de burger kon alleen binnen een “natiestaat” geschieden, was de gedachte in het rechter kamp, alle macht aan het proletariaat was het parool in het linker kamp – het ultieme schrikbeeld voor velen.

Zo kon het gebeuren dat in 1918 niet alleen Polen een tweede politieke leven kreeg – daarover was vriend en vijand het wel eens – maar dat uit de as van keizers en koningen een heel nieuw Europa herrees, van Finland en het Balticum tot op de Balkan. Deze landen hadden altijd onder streng bestuur van buitenaf gestaan, en kregen nu dikwijls een autoritair bewind van eigen bodem. Toch kan men zeggen dat de in de 19e eeuw gezaaide kiemcellen voor nationale democratie in 1918 – een eeuw geleden – de kans kregen om tot wasdom te komen.

Het Slavisch Symposium 2018 begint op zaterdag 24 november om 11 uur (ontvangst en registratie deelnemers vanaf 10.30 uur) en wordt om 18.30 uur afgesloten met een borrel. Aansluitend is er nog een culinair en cultureel programma (optioneel). Dagvoorzitter is Drs Esther van Loo, slaviste, docente Russisch en voorzitter van de Sectie Russisch van Levende Talen (www.levendetalen.nl). Discussieleider is Dr Peter van Nunen, directeur MNM-Ruslandcentrum te Maastricht, tolk-vertaler Russisch en oud-docent aan de Vertaalacademie te Maastricht (Hogeschool Zuyd). 

LET OP: het is essentieel voor de organisatie dat u zich tijdig, doch uiterlijk 20 november opgeeft als deelnemer! Dit kan door een keuze te maken via de webwinkel (reserveringen GGU).

 


BEKNOPT PROGRAMMA

• Algemene inleiding
Door Sybrand Buve: Inleiding op de naamgevers van de Geert Grote Universiteit en haar instituten, en op het thema.

• ‘Wat betekende het einde van het tsarendom voor de Russische kunst, cultuur en literatuur in 1918: cesuur of continuïteit?’
Door Prof. Dr W.G. (Willem) Weststeijn, em. Hoogleraar Slavische Literatuur aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), met zeer veel publicaties op zijn naam.

 

• WARME LUNCH en Rondleiding door GGU-lokalen o.l.v. Sybrand Buve (optioneel)

 

• ‘Een kwestie van identiteit. Onafhankelijkheid, cultuurpolitiek en minderheden in de Baltische landen vannaf 1918 en 1991’

Door Drs F. (Frederik) Erens, historicus en bestuurslid Nederlands-Baltische Vereniging

• ‘1918 als cesuur in de Poolse literatuur: de wedergeboorte van Polen als soevereine staat en de veranderende rol van taal en cultuur’

Door Dr A.J. (Arent) van Nieukerken, Universitair docent Poolse Studies (UvA) en Buitenlands Lid van de Polska Akademia Nauk (Poolse Academie van Wetenschappen)

 

• PAUZE (koffie/thee met Limburgse vlaai), gevolgd door muzikaal intermezzo

 

• ‘1918 als startschot van een onafhankelijke Tsjechoslowaakse Republiek: de rol van de nationale taal en cultuur in Europees perspectief’
Door Dr E.R.G. (Eric) Metz, alumnus Universiteit Gent en universitair docent Vertaalstudies Tsjechische literatuur

• ‘Over moedertalen, natiestaten, democratie en soevereiniteit. Reflecties op de ondergang van de keizerrijken in 1918 en lessen voor de Europese Unie nu’

Door Drs S.B.A. (Sybrand) Buve, historicus en universiteitssecretaris. Hij promoveert bij Prof. Dr Paul Cliteur (Universiteit Leiden) op het Keizerschap als Europees idee.

 

• FORUMDISCUSSIE
Onder leiding van Dr Peter van Nunen gaan de sprekers met elkaar in debat en later ook met de zaal, waarbij de vergelijking van de situaties in de verschillende landen centraal staat.

 

BORREL

N.B. Het standaard Symposium-programma eindigt hier.
Wie wil, kan intekenen op een culinair en cultuurhistorisch vervolg tot zondagmiddag.

19.30 uur: Diner met overnachting

 


Zondag 25 november 2018:

Na het Ontbijtbuffet is er de mogelijkheid van een herfstwandeling door het Berenbos en langs de Baalsbruggermolen (voormalige kloosterwatermolen aan grensriviertje de Worm), gevolgd door koffie / thee met vlaai.

Om 12.00 uur begint de cultuurhistorische rondleiding door Abdij Rolduc o.l.v. gids (met ondermeer bezoek aan de Abdijkerk en aan de normaal gesloten Bisschopszaal en Rococobibliotheek)

14.00 uur: Einde cultureel programma GGU

 


 

• Tarieven en PE-certificaat

Er zijn tot 20 november (of tot zolang de voorraad strekt) vijf soorten kaartjes beschikbaar via de GGU-webwinkel (reserveringen GGU), die u HIER vindt.
Aan deelnemers kan achteraf op verzoek een certificaat voor permanente educatie (PE) worden toegekend. Als u vragen hebt, kunt u ook een mailtje sturen naar het GGU-secretariaat: info@geertgrote.nl.

 


SOCIALICON
GGU op Facebook
GGU op Youtube