Eindelijk erkenning voor ‘Civis Mundi’ Couwenberg

De Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) heeft op 15 januari 2015 Prof. Dr S.W. Couwenberg onderscheiden met een ‘Desiderius’ tijdens de presentatie van het nieuwe Civis Mundi Jaarboek, uitgegeven door de Deventer Universitaire Pers (DUP), die de middag organiseerde in samenwerking met de EUR, de Stichting Civis Mundi en de Geert Grote Universiteit (GGU).

Couwenberg kreeg het bronzen beeldje van Desiderius Erasmus van Rotterdam als onderscheiding uitgereikt door Prof. Dr H.A.P. Pols, Rector Magnificus van de EUR, voor zijn uitzonderlijke bijdrage aan het publieke debat en de opinievorming in Nederland in de afgelopen halve eeuw. Als weinig anderen is hij een bruggenbouwer gebleken tussen de ivoren toren van de universiteit en de maatschappij, aldus Pols in de ‘Faculty Club’ op de 17e verdieping van de Tinbergentoren met uitzicht over een mistige Maasstad.

IMG_3320_1

Prof. Dr S.W. Couwenberg ontvangt uit handen van Prof. Dr H.A.P. Pols, Rector Magnificus van de Erasmus Universiteit Rotterdam, een ‘Desiderius’.

De Rector Magnificus ontving na zijn toespraak het eerste exemplaar van ‘Civis Mundi Jaarboek MMXIV: Heeft geschiedenis zin? Of is dat een onzinnige vraag?’ uit handen van uitgever Sybrand Buve van de DUP, tevens universiteitssecretaris van de GGU.

IMG_3323_1

Uitgever Sybrand Buve van de Deventer Universitaire Pers (links, op de rug gezien) overhandigt het eerste exemplaar van het Civis Mundi Jaarboek aan Rector Magnificus Pols van de Erasmus Universiteit Rotterdam en aan auteur Prof. Couwenberg.

Onder de ca. 50 aanwezigen waren ook andere Nederlandse opinieleiders en intellectuelen aanwezig, zoals de Amsterdamse historicus en publicist Dirk-Jan van Baar, de Leidse rechtsfilosoof Afshin Ellian en de Rotterdamse cultuurfilosoof Jos de Mul. Ook de eerste bezetter van de bijzondere Civis Mundi Leerstoel voor Filosofie van Cultuur, Politiek en Religie, mevrouw Marli Huijer, gaf acte de présence, evenals Jeroen Buve, directeur van het Rudolf von Laun Instituut voor Toegepaste Metafysica en geestelijk vader van de Deventer Universiteit.

IMG_3336_1

Van links naar rechts: Dirk-Jan van Baar, Paul Cliteur, Hugo Verbrugh, Gelijn Molier, Wim Couwenberg met Desiderius, Sybrand Buve, Jeroen Buve en Koo van der Wal en op de voorgrond cartoonist Djanko bij de presentatie van Civis Mundi Jaarboek MMXIV.

Lofredes werden gehouden door de hoogleraren Paul Cliteur (Universiteit Leiden) en Koo van der Wal (EUR). Wiskundige en radicale vrijdenker Wim Rietdijk (87), vroeger ook wel ‘de Robespierre van Rotterdam’ genoemd, getuigde van de intellectuele eerlijkheid en integriteit van de gehuldigde als mens en als levenslange vriend.

Cartoonist en componist Djanko (nom de plume van de zoon van Couwenberg) had voor deze gelegenheid een tekening gemaakt( zie ook: www.djanko.nl) en een erg geestig liedje voor zijn vader gecomponeerd, dat hij ten gehore bracht.

CM-Jaarboek2015-kleur_1

Prof. Dr S.W. (Wim) Couwenberg (89) was bijna 20 jaar hoogleraar Staats- en Bestuursrecht aan de EUR. Hij is nog steeds maatschappelijk en wetenschappelijk actief, primair als Hoofdredacteur-Directeur van Civis Mundi maar bijvoorbeeld ook als lid van de Raad van Advies van de Geert Grote Universiteit. De nestor van de Nederlandse publieke intellectuelen toonde zich verrast en zichtbaar geroerd door de onderscheiding.

IMG_3325_1

‘Professor Couwenberg heeft lang op zo’n erkenning moeten wachten, maar, zoals de Friezen zeggen: “Better let as net!”. Couwenberg had de moed standpunten in te nemen die als tegendraads golden op politiek en maatschappelijk gebied, zoals integratie. Deze houding heeft hem veel weerstand opgeleverd, maar de geschiedenis heeft hem gelijk gegeven,’ aldus Sybrand Buve. ‘Deze man verdient een standbeeld.’

50 jaar geleden verscheen het eerste Jaarboek van het door Couwenberg opgerichte Civis Mundi (Latijn voor ‘De Wereldburger’), tijdschrift voor politieke filosofie en cultuur. Het nieuwste Jaarboek, ‘Heeft geschiedenis zin? Of is dit een onzinnige vraag?’ is verkrijgbaar in de boekhandel of bestelbaar via de webwinkel van de uitgeverij: www.universitairepers.nl.

N.B.
De integrale tekst van de lezing van Paul Cliteur kunt u hier lezen of ophalen.

Hoe democratiseer je de Islam?

Het afschieten van de hele redactie van het Franse tijdschrift Charlie Hebdo dat ook internationaal symbool staat voor de democratische vrijheid van meningsuiting is wat betreft zijn politieke impact vergelijkbaar met ‘9/11’. Het wordt steeds duidelijker dat wij ons niet meer kunnen neerleggen bij het dilemma waar de radicale Islam ons voor wil plaatsen: ofwel aanvaarden dat de Islam ons gaat overheersen langs de weg der geleidelijkheid, dus door steeds meer toe te geven aan hun oplopende eisen, ofwel door de verliezende partij te zijn in een burgeroorlogachtige revolutie.

Zo’n oorlog is niet meer regulier te winnen, want het wordt een guerrilla, die werkt als een veenbrand. Door de steeds onbeperktere mogelijkheden van de sociale media en de onder andere daardoor langzaam oncontroleerbare beschikbaarheid van automatische wapens, wordt de democratie nu het meest bedreigd door wat ook haar wereldwijde expansie heeft mogelijk gemaakt. Wat hier bestreden wordt, zijn geen ditjes en datjes, maar primair en expliciet de democratie en de door deze radicalen vervloekte democratische vrijheid. Afgezien van het onontkoombare misbruik dat ervan gemaakt is en altijd ook gemaakt zal worden, wordt juist die vrijheid door ons gezien als de voorwaarde voor alle welvaart, wetenschap, welzijn en geluk.

Als we aan dit dilemma willen ontsnappen, lijkt het mij steeds belangrijker te worden, dat wij gaan nadenken over wat democratie nu eigenlijk is. Als het meerderheidsprincipe bepalend zou zijn voor de democratie  – waarvan de grootste rechtsgeleerden in Nederland overtuigd lijken te zijn – dan is het aftellen tot er een meerderheid ontstaat of wordt afgedwongen, die de sharia zal invoeren. Dat gaat dan via de weg der geleidelijkheid, maar zal in zijn consequenties voor de democratie catastrofaal zijn. Want zowel de Soennieten als de Sjiïeten zijn principieel tegen de universele democratische gelijkheid en de daarop gebaseerde gelijkwaardigheid, die zij als strijdig met de wil van Allah beschouwen, ook als ze dat om begrijpelijke redenen hier in Nederland niet expliciet zullen zeggen. Men kan hen dat niet kwalijk nemen: het is deel van hun religieuze identiteit. En het terrorisme, dat zich op hun Islam beroept, is voor hen zeer waarschijnlijk nog erger en pijnlijker dan voor de niet-moslims.

En toch is die gelijkheid de richtinggevende, alles bepalende grondslag van de democratie, die nooit honderd procent werkelijkheid zal worden, omdat geen mens nu eenmaal gelijk is aan een ander. De gelijkheid of gelijkwaardigheid is daarom geen norm, die vaststaat, zoals de andere normen van de democratie: de vrijheid als verantwoordelijkheid, het recht van de zwakken en de trouw als universeel. Die normen gelden als absoluut in elke democratie, ook als dat vaak niet expliciet wordt ingezien. Maar de gelijkheid is wel de bron van alles wat de democratie heeft voortgebracht, en als die niet aanvaard wordt, is geen democratie mogelijk. En dat is het probleem bij Soennieten en Sjiïeten, maar niet bij de Alevieten, die fundamenteel democratisch denken en de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen, gelovigen en ongelovigen etc. aanvaarden en die zeggen dat ook de redelijkheid iets is, dat God de mens gegeven heeft om die voor de mensheid in te zetten in vrijheid, gerechtigheid en trouw.

Als wij aan het boven geschetste dilemma willen ontkomen, is volgens mij geweld een even slechte raadgever als de in haar consequenties ondoordachte tolerantie. Ons beleid zou er op gericht moeten zijn, de Islam expliciet te helpen zich van binnenuit in democratische richting te ontwikkelen. En ik denk dat wij daarvoor voorlopig geen betere – en ik denk ook geen andere – partners hebben dan de hier in Deventer relatief talrijke Alevieten (Deventer telt zelfs de grootste Alevitische gemeenschap van Nederland) – die als enige moslims de democratie met hart en ziel zijn toegedaan. Geef hen dan de ruimte en de expliciete ondersteuning van overheidswege, om die missie door scholing en andere educatieve, wellicht ook wetenschappelijke, activiteiten in de andere islamitische genootschappen van onze samenleving te kunnen realiseren.

Begin dan niet meteen met de dooddoener, dat je de andere moslims niet mag discrimineren, want wat hier op het spel staat, is juist de basis van elke non-discriminatie: de gelijkheid. En ik ben ervan overtuigd, dat ook de andere islamieten hen later dankbaar zullen zijn, dat ze door wijs beleid geholpen werden, niet ook zelf slachtoffer te worden van een voor iedereen rampzalige burgeroorlog.

Het huidige beleid van pappen en nat houden kan in oorzakelijk verband gebracht worden met de academische miskenning van wat de democratie in wezen is: men denkt nu tot in de hoogste kringen dat een meerderheid over het lot van de democratie kan beslissen, omdat men niet ziet dat die meerderheid in dienst staat van het behoud van de democratie en nooit bedacht is om de democratie te ondermijnen of af te schaffen.

Het laatste woord is daarom nooit aan de Grondwet, maar aan de niet in wetteksten te vangen Constitutie, die in de gecodificeerde grondwet haar fysieke neerslag vindt. In Duitsland is men zich daar sterker van bewust geworden door de ervaringen met het nationaal-socialisme, dat zich heel bewust aan de grondwet hield, om de democratie te kunnen afschaffen. Door die ervaring is men zich sterker gaan realiseren, dat Verfassung (Constitutie) en Verfassungsgesetz (geschreven Grondwet) niet hetzelfde zijn. In de huidige positivistisch georiënteerde juridische opleidingen komt dat amper ter sprake. Het zou dan ook verstandig zijn, tegelijk met dit nieuwe beleid ten aanzien van de Alevieten ook het eenzijdige positivisme van onze rechtsgeleerden van overheidswege aan de kaak te stellen. Daarbij zou de hier in Deventer ontwikkelde hypothese van de dubbele waarheid (veritas duplex) van cruciaal belang kunnen zijn.

Deventer, 7 januari 2015

J.D.J. Buve

N.B. U kunt reageren via vonlauninstituut@geertgrote-univ.nl

Topjurist A.Q.C. Tak: Buve is de grootste Nederlandse filosoof

 

Jeroen Buve van de Geert Grote Universiteit te Deventer is ‘de grootste Nederlandse filosoof van deze tijd’. Dat zegt Prof. Mr A.Q.C. Tak in de onlangs verschenen vijfde geheel herziene en geactualiseerde druk van zijn 4-delige standaardwerk over Het Nederlandse Bestuursprocesrecht in Theorie en Praktijk (Wolf Legal Publishers, 2014). De nieuwste editie van dit monumentale werk telt 2974 pagina’s en meer dan 10.000 voetnoten en wordt door juristen en rechtenstudenten in de wandeling dan ook ‘De Dikke Tak’ genoemd.

De topjurist, emeritus hoogleraar in het Recht, in het bijzonder in het Staatsrecht en het Bestuursrecht aan de Universiteit Maastricht, is stichter van de Maastrichtse School. Hij noemt Buve de grote inspirator van deze bewerking. Tak: ‘Buve (…) stelt vanuit zijn leer van ‘de dubbele waarheid’, dat het enige resultaat dat wetenschappelijk verantwoord mag heten, niet alleen moet voldoen aan de eisen van (…) ‘Verstand’ maar ook aan die van (…) ‘Vernunft’. Het resultaat moet, anders gezegd, zowel de rationele toets als de toets van het ‘gezond verstand’ kunnen doorstaan.’ (p. II).
Vervolgens citeert Tak een halve pagina uit Plato in het Vaticaan (Deventer Universitaire Pers, 2012), waarna hij opmerkt: ‘Buve is geen jurist, maar deze woordvoerder van de wijsbegeerte (nog altijd de moeder der wetenschappen!) slaat hier ook de juridische spijker precies op zijn kop. De eenzijdig rationele vakuitoefening van de huidige generatie rechters verdraagt geen ‘gezond verstand’, geen ‘rechtvaardigheidsgevoelen’ meer.’ (p. III). Verderop concludeert de auteur: ‘De aristotelische tijdgeest met haar puur fysische, rechtspositivistische rationele wetenschapsopvatting loopt vast in het rechtspositivisme van elektronische normen en standaards. Enkel een herbezinning op de metafysische werkelijkheid is in staat het verloren evenwicht te hervinden: de dubbele werkelijkheid van Buve.’ (p. VI).

Later herhaalde Prof. Tak zijn opvatting over de Deventer filosoof voor een studentenpubliek in Antwerpen, maar liet het adjectief ‘Nederlandse’ zelfs weg. Buve is dus de grootste filosoof tout court.

Buve reageert verheugd: ‘Ik had niet gedacht dat ik nog bij leven mee zou maken dat zo’n groot rechtsgeleerde van het kaliber-Tak dat over mij publiekelijk zou zeggen. Ik dacht: dat komt pas na mijn dood. Mijn filosofische vakbroeders blijven over mij zwijgen. Ik heb daar begrip voor. Het is ook erg veel gevraagd van mensen om hen tot de conclusie te laten komen dat hun hele denken aan herziening toe is. Daarom denk ik dat de Nederlandse filosofen pas wakker zullen worden als eerst de beoefenaren van alle andere disciplines in binnen- en buitenland het belang van de theorie van de veritas duplex zullen hebben ingezien. Maar ik ben hoopvol over de jongeren van nu: die begrijpen mijn verhaal meteen.’

SOCIALICON
GGU op Facebook
GGU op Youtube